Khám phá người Dao quần trắng và những nét văn hóa truyền thống vùng hồ Thác Bà
CTTĐT - Hồ Thác Bà không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp sơn thủy hữu tình mà còn là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào người Dao quần trắng, với những nét văn hóa truyền thống độc đáo, mộc mạc và đầy quyến rũ, từ lâu đã trở thành điểm đến nổi tiếng cho những ai yêu thích thiên nhiên. Vẻ đẹp nơi đây không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ẩn chứa bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào người Dao quần trắng, một cộng đồng dân tộc sinh sống lâu đời quanh hồ.
Hồ Thác Bà không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp sơn thủy hữu tình mà còn là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào người Dao quần trắng
Xã Phúc An (huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái cũ, nay thuộc xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai) là nơi cư trú lâu đời của cộng đồng người Dao quần trắng. Dù nhịp sống hiện đại đang len lỏi vào từng bản làng, nhưng người Dao quần trắng vẫn giữ gìn những giá trị truyền thống, từ trang phục, nghề thủ công, đến các lễ hội và nghi lễ tâm linh. Đây là nơi du khách có thể trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa gắn bó với thiên nhiên và tìm hiểu những phong tục, tập quán truyền thống còn nguyên vẹn.
Trang phục truyền thống là dấu ấn quan trọng và dễ nhận biết nhất của người Dao quần trắng. Khác biệt với các nhóm Dao khác như Dao đỏ hay Dao tiền hay Dao quần chẹt, người Dao quần trắng nổi bật với màu chàm làm chủ đạo, tạo nền cho các họa tiết thêu cầu kỳ và sống động, thể hiện rõ quan niệm về giới tính, tuổi tác và vai trò trong cộng đồng.
Trang phục của phụ nữ người Dao quần trắng từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào nơi đây. Bộ trang phục gồm khăn đội đầu, áo dài chàm, yếm thêu, quần trắng, xà cạp và dây lưng dài 1,5m, rộng 3-4cm. Trên từng mảnh vải, các đường thêu miêu tả hoa lá, dòng nước, mặt trời, chim muông và biểu tượng tôn giáo, kết tinh những hiểu biết về thiên nhiên, đời sống và tín ngưỡng. Chiếc yếm thêu là niềm kiêu hãnh, biểu hiện phẩm chất và sự khéo léo của phụ nữ. Chiếc mũ đội đầu, thường có hình ngôi sao 8 cánh ở chính giữa và tua rua nhiều màu viền quanh, là phụ kiện quan trọng, thể hiện thẩm mỹ và bản sắc dân tộc.
Phụ nữ Dao quần trắng bắt đầu học thêu từ rất sớm. Từ những mũi chỉ đầu tiên được mẹ, được bà cầm tay chỉ dẫn, các bé gái dần học được cách thể hiện hoa văn và hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống. Mỗi kiểu thêu đều có ý nghĩa riêng, được truyền lại từ mẹ sang con. Đây không chỉ là kỹ năng lao động mà còn là thước đo đánh giá sự trưởng thành.
Trang phục nam giới giản dị hơn, gồm áo ngắn chàm, cổ tròn hoặc cổ đứng, quấn khăn đầu đơn sắc. Mặc dù ít màu sắc và họa tiết, trang phục nam vẫn giữ sự chỉnh chu, đặc biệt trong các lễ nghi quan trọng như lễ cấp sắc, nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành và khả năng đảm nhận trách nhiệm dòng họ.
Bên cạnh trang phục, người Dao quần trắng ở Phúc An còn gìn giữ nghề đan rọ tôm, một nghề thủ công mang tính biểu tượng, phản ánh sự hòa hợp với thiên nhiên. Vào mùa nước lên, nhiều gia đình vẫn duy trì thói quen đặt rọ suốt đêm và thu hoạch vào sáng sớm, tạo nên nhịp sống đặc trưng của vùng hồ.
Ngày nay, đan rọ tôm trở thành trải nghiệm du lịch hấp dẫn, khi du khách được hướng dẫn tận tay cách đan rọ, đặt rọ xuống suối và tham gia thu hoạch theo phương thức truyền thống, hiểu rõ hơn về tri thức bản địa và đời sống gắn liền với thiên nhiên của người Dao quần trắng.
Người Dao quần trắng duy trì nhiều lễ hội truyền thống, từ lễ cúng bản, lễ cầu mùa, lễ cưới, đến các nghi lễ tâm linh gắn với tổ tiên và thiên nhiên. Lễ hội là dịp để cộng đồng gặp gỡ, múa hát, thi thêu, trò chơi dân gian, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống và bản sắc tộc người. Du khách khi tham gia lễ hội có thể mặc trang phục truyền thống, học múa hát, tham gia trò chơi dân gian và thưởng thức ẩm thực địa phương, tạo nên trải nghiệm văn hóa sống động và gần gũi.
Ẩm thực người Dao quần trắng giản dị nhưng đậm chất núi rừng: xôi nếp nương, cá suối nướng, rau rừng, thịt lợn bản địa… Các món ăn thường được chế biến trong dịp lễ hội, gắn với sinh hoạt hằng ngày và tinh thần cộng đồng, mang đến trải nghiệm ẩm thực độc đáo cho du khách.
Dù chịu ảnh hưởng của văn hóa hiện đại, người Dao quần trắng ở Phúc An vẫn giữ gìn từng đường thêu, từng bộ trang phục và phong tục cũ, nhắc nhở nhau duy trì nét đẹp truyền thống qua các lễ hội, sinh hoạt hằng ngày và nghề thủ công.
Trang phục, lễ hội, nghề thủ công và ẩm thực của người Dao quần trắng không chỉ là di sản văn hóa quý giá, mà còn là trải nghiệm du lịch sống động, giúp du khách hiểu, cảm nhận và yêu mến miền đất hồ Thác Bà.