Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, có đường biên tiếp giáp với Trung Quốc, nhiều cửa khẩu quốc tế, quốc gia và lối mở, lưu lượng hàng hóa, người qua lại lớn. Bên cạnh đó, tại một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực nông thôn, miền núi, tình trạng sử dụng thuốc lá, thuốc lào vẫn còn phổ biến; nhận thức của một bộ phận người dân về tác hại của thuốc lá và việc tuân thủ các quy định của pháp luật chưa đồng đều.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải triển khai quyết liệt, bài bản và lâu dài công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó ngành y tế giữ vai trò nòng cốt về tham mưu, tổ chức thực hiện và hướng dẫn chuyên môn.

Giai đoạn 2023-2025, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, kế hoạch, công văn nhằm tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; triển khai Chiến lược quốc gia phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030; kịp thời chỉ đạo các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá hằng năm; đồng thời tăng cường quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Tỉnh đã kiện toàn Tiểu ban Phòng, chống tác hại của rượu, bia - thuốc lá trực thuộc Ban Chỉ đạo Công tác Y tế - Dân số tỉnh, bảo đảm cơ chế chỉ đạo thống nhất, phối hợp liên ngành hiệu quả. Các sở, ban, ngành, địa phương chủ động xây dựng kế hoạch, ban hành nội quy cấm hút thuốc tại nơi làm việc, treo biển “Cấm hút thuốc” tại các địa điểm theo quy định của Luật.

Sở Y tế được giao làm cơ quan đầu mối, tích cực tham mưu UBND tỉnh trong xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai, giám sát thực hiện; đồng thời hướng dẫn chuyên môn, lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào các chương trình y tế, giáo dục, xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa.

Cán bộ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Lào Cai truyền thông trực tiếp tại về phòng, chống tác hại của thuốc lá tại phiên chợ

Với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), công tác truyền thông, giáo dục, tập huấn được triển khai đa dạng, phù hợp với đặc thù địa phương. Trong giai đoạn 2023-2025, toàn tỉnh đã tổ chức hàng trăm hoạt động truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, trường học, chợ phiên, cơ sở sản xuất; hàng chục phóng sự, tọa đàm, bài viết được đăng tải trên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh và các nền tảng số.

Kết quả điều tra năm 2024 cho thấy, tỷ lệ hút thuốc lá ở người trưởng thành giảm từ 23,2% năm 2020 xuống còn 16,8% năm 2024. Ở nam giới, tỷ lệ giảm mạnh từ 45,9% xuống còn 30,8%, trong khi ở nữ giới, tỷ lệ tăng nhẹ từ 0,7% lên 2,9%. Tỷ lệ hút thuốc lá hằng ngày giảm mạnh từ 18,7% năm 2020 xuống còn 13,6% năm 2024, với nam giới giảm mạnh từ 36,9% xuống 24,5% nhưng ở nữ giới tăng nhanh từ 0,5% lên 2,8%.

Tỷ lệ trẻ em và vị thành niên bắt đầu hút thuốc cũng giảm rõ rệt, ở nhóm dưới 15 tuổi giảm từ 12,9% xuống còn 8,5% và ở nhóm 15-16 tuổi giảm từ 23,1% xuống 15,1%. Tỷ lệ đã từng sử dụng thuốc lá điện tử giảm từ 4,5% năm 2020 xuống 1,9% năm 2024, trong khi tỷ lệ đang sử dụng giảm từ 1,1% xuống 0,3%; ở nam giới, tỷ lệ giảm từ 1,9% xuống 0,5%, và ở nữ giới tăng nhẹ từ 0% lên 0,1%.

Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại nhà giảm 15%, từ 49,7% năm 2020 xuống còn 34,7% năm 2024, thấp hơn toàn quốc 10,9%. Tại nơi làm việc, tỷ lệ giảm 17,1%, từ 37,2% xuống còn 20,1%, thấp hơn toàn quốc 2,9%. Tại các địa điểm công cộng, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc giảm mạnh, cụ thể tại nhà hàng giảm từ 93,4% xuống còn 64,8%.

Công tác xây dựng môi trường không khói thuốc được triển khai đồng bộ tại các cơ sở y tế, trường học... Trong ảnh: Hội thi tìm hiểu về phòng, chống tác hại của thuốc là tại Trường THPT số 2 Bảo Thắng

Công tác xây dựng môi trường không khói thuốc được triển khai đồng bộ tại các cơ sở y tế, trường học, cơ quan hành chính, cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch. Nhiều mô hình hiệu quả được hình thành và nhân rộng như: “Cơ sở y tế không khói thuốc”, “Trường học không khói thuốc”, “Khách sạn - nhà hàng không khói thuốc” tại các khu du lịch trọng điểm như Sa Pa, Bắc Hà. Việc đưa quy định cấm hút thuốc vào hương ước, quy ước thôn bản đã góp phần thay đổi hành vi của người dân, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ngành y tế tỉnh Lào Cai đã thể hiện rõ vai trò trung tâm trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, từ tham mưu chính sách, tổ chức truyền thông, đào tạo, giám sát đến phối hợp liên ngành trong kiểm tra, xử lý vi phạm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC Lào Cai) là đơn vị chủ lực trong triển khai các hoạt động truyền thông, tập huấn cho cán bộ y tế tuyến cơ sở, nhân viên y tế thôn bản; từng bước đưa nội dung tư vấn cai nghiện thuốc lá tiếp cận gần hơn với người dân.

Bên cạnh đó, ngành y tế tích cực phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, công an, ngành văn hóa - du lịch trong quản lý quảng cáo, khuyến mại, tài trợ thuốc lá; giám sát việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại các địa điểm công cộng và sự kiện văn hóa, du lịch.

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế: tình trạng hút thuốc tại nơi làm việc, nơi công cộng vẫn xảy ra; việc kiểm tra, xử phạt chưa thật sự thường xuyên, chưa tạo được tính răn đe cao; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng với hình thức quảng bá tinh vi, chủ yếu qua mạng xã hội, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Bên cạnh đó, tập quán sử dụng thuốc lá, thuốc lào trong sinh hoạt, lễ nghi của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số vẫn là rào cản không nhỏ trong thay đổi hành vi lâu dài.

 Tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền

Trong giai đoạn tới, tỉnh Lào Cai tiếp tục xác định phòng, chống tác hại của thuốc lá là nhiệm vụ lâu dài, cần triển khai kiên trì, bền bỉ với các mục tiêu trọng tâm: giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, giảm phơi nhiễm khói thuốc thụ động, xây dựng môi trường sống không khói thuốc gắn với phát triển du lịch bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân.

Tỉnh tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá, đa dạng hóa hình thức, chú trọng nhóm đối tượng thanh thiếu niên, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với đó, nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương; đưa tiêu chí không khói thuốc vào đánh giá thi đua hằng năm.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; chú trọng quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và quảng cáo trên không gian mạng.

Đồng thời phát huy vai trò nòng cốt của ngành y tế trong tư vấn, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; từng bước mở rộng các mô hình tư vấn tại cộng đồng, cơ sở y tế tuyến cơ sở, góp phần xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển xanh, an toàn và thân thiện với sức khỏe cộng đồng.