Hiện nay, toàn tỉnh Lào Cai có 01 di tích quốc gia đặc biệt, 34 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh cấp quốc gia và 172 di tích cấp tỉnh. Trong năm 2025, tỉnh đã xếp hạng thêm 03 di tích mới, gồm danh thắng Ngũ Chỉ Sơn, Động Gốc Găng và Đền Mẫu Thái Niên, góp phần bổ sung và hoàn thiện hệ thống di sản trên địa bàn.

Bên cạnh di sản vật thể, Lào Cai hiện có 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đội ngũ nghệ nhân gồm 2 nghệ nhân nhân dân và 35 nghệ nhân ưu tú đang trực tiếp tham gia thực hành, truyền dạy di sản tại cộng đồng.

Trong năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh ban hành nhiều kế hoạch, văn bản quan trọng nhằm triển khai Luật Di sản văn hóa và các nghị định của Chính phủ về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Công tác phân cấp, phân quyền quản lý di tích tiếp tục được rà soát, kiện toàn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Cùng với đó, bộ máy quản lý di sản từ tỉnh đến cơ sở từng bước được củng cố. Toàn tỉnh hiện có hệ thống Ban quản lý di tích cấp xã, trong đó một số địa phương thành lập đơn vị sự nghiệp công lập để trực tiếp quản lý, khai thác di tích gắn với phát triển du lịch.

Phát huy hiệu quả giá trị di tích gắn với du lịch và giữ gìn bản sắc dân tộc

Hoạt động tuyên truyền, quảng bá di sản văn hóa được triển khai đa dạng, hiệu quả. Năm 2025, tỉnh đã tổ chức 33 cuộc trưng bày cố định và lưu động, tiêu biểu như các trưng bày tại Hội Báo Xuân, Triển lãm “Sông Hồng – Những sắc màu hội tụ”, tái hiện Chợ Cốc Lếu xưa trong khuôn khổ Festival Sông Hồng.

Các phương tiện truyền thông của tỉnh đã đăng tải hơn 800 tin, bài, clip tuyên truyền về di sản văn hóa các dân tộc Lào Cai.

Công tác bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích tiếp tục được quan tâm. Nhiều di tích trọng điểm như Đền Bắc Hà, Đền Bảo Hà, Đền Hai Cô, Đền Ken, Núi Hàm Rồng Sa Pa… đã và đang được đầu tư tu bổ, gắn với khai thác du lịch tâm linh, du lịch văn hóa.

Năm 2025, tổng nguồn thu từ các di tích, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh đạt trên 276 tỷ đồng. Một số di tích tiêu biểu như Đền Bảo Hà thu hút trên 1,5 triệu lượt khách. Các tuyến du lịch tâm linh dọc sông Hồng tiếp tục phát huy hiệu quả, trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của khu vực trung du và miền núi phía Bắc.

Công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể được triển khai theo các đề án, dự án trọng điểm. Trong năm, tỉnh đã hoàn thành hồ sơ đề nghị đưa 03 loại hình trang phục truyền thống của các dân tộc Bố Y, Phù Lá và Dao tuyển vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đồng thời xét tặng, đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú cho nhiều cá nhân tiêu biểu.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác quản lý di sản văn hóa vẫn còn gặp khó khăn do đội ngũ cán bộ cơ sở kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, nguồn kinh phí tu bổ di tích còn hạn chế, nguy cơ mai một di sản phi vật thể trước sự biến đổi của đời sống hiện đại.

Năm 2026, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý di sản; tăng cường đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích; đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản và triển khai Đề án “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, con người Lào Cai đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển giai đoạn 2026–2030”, nhằm đưa di sản thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững.