CTTĐT - Vào mỗi dịp đầu năm mới, đồng bào các dân tộc, đặc biệt là dân tộc Tày ở tỉnh Lào Cai lại nô nức, phấn khởi tham gia Lễ hội Lồng Tồng (hay còn gọi là Hội xuống đồng). Đây là lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của cư dân nông nghiệp, gửi gắm ước vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Lễ hội Lồng Tồng là nghi lễ nông nghiệp cổ xưa, có từ lâu đời và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng. Lễ hội đánh dấu sự khởi đầu của một mùa sản xuất mới, thể hiện khát vọng về thiên nhiên thuận lợi, cây cối tốt tươi, gia súc phát triển, bản làng bình yên, người dân khỏe mạnh, cuộc sống no đủ. Trước ngày diễn ra lễ hội, các gia đình trong bản đều quét dọn nhà cửa, đường làng ngõ xóm sạch sẽ; trang trí khu vực đình làng, dựng nơi thờ Thần Nông, trồng cây nêu và chuẩn bị các vật dụng phục vụ lễ hội như quả còn, bàn cờ, dây kéo co, nỏ và tên, cà kheo, đu, cùng nhiều trò chơi dân gian khác.
Nghi thức rước lễ hội Lồng Tồng của đồng bào dân tộc Tày ở xã Phong Dụ Thượng, tỉnh Lào Cai
Cũng như nhiều lễ hội truyền thống khác, Lễ hội Lồng Tồng gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, với các nghi thức cúng tế Thần Nông, Thành Hoàng và các vị thần cai quản thiên nhiên như Thần Đất, Thần Núi, Thần Suối, Thần Gió, Thần Mưa… nhằm cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống bình yên, no ấm. Trong ngày hội, các gia đình đều mang lễ vật đến dâng cúng. Mâm lễ thường gồm xôi, gà, thịt thịt lợn, rượu trắng cùng nhiều loại bánh truyền thống như khẩu sli, khẩu slec, bánh khảo, bánh dày, chè lam, bánh nổ… Đây đều là những sản vật của địa phương, thể hiện thành quả lao động của người dân và lòng biết ơn đối với trời đất, tổ tiên và các vị thần linh đã phù hộ cho cuộc sống ấm no. Một nghi thức quan trọng trong phần lễ là nghi thức “Tịch điền”. Người thực hiện nghi thức này thường là người có uy tín trong cộng đồng như già làng, trưởng bản. Họ sẽ thực hiện đường cày đầu tiên trên thửa ruộng, tượng trưng cho sự khởi đầu của mùa vụ mới, cầu mong một năm sản xuất thuận lợi, mùa màng bội thu.
Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao mang đậm bản sắc dân tộc. Người dân và du khách cùng tham gia các trò chơi dân gian như: ném còn, bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co, đánh yến, đi cà kheo, bịt mắt đánh trống… tạo nên không khí vui tươi, rộn ràng trong những ngày đầu xuân. Bên cạnh đó, những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống cùng các hoạt động giao lưu văn hóa cộng đồng đã góp phần làm nên bức tranh mùa xuân rực rỡ giữa núi rừng vùng cao.
Lễ hội Lồng Tồng được khởi nguồn từ đời sống sản xuất nông nghiệp của người Tày khi sinh sống thành làng bản. Theo thời gian, lễ hội không chỉ là nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Tày mà còn lan tỏa tới nhiều dân tộc khác như Nùng, Dao, Mường, Thái... Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, Lễ hội Lồng Tồng còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, tăng cường tình đoàn kết và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ mai sau. Lễ hội được xem như một “bảo tàng sống” phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cư dân nông nghiệp lúa nước. Hằng năm, lễ hội được tổ chức tại nhiều địa phương của tỉnh Lào Cai như xã Phong Dụ Thượng, Hợp Thành, Bát Xát, Cốc Lầu, Yên Thành và Cốc San… thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Sau lễ hội người dân sẽ bước vào một mùa gieo hạt mới với niềm tin cây trồng sẽ tươi tốt, mùa màng bội thu đời sống người dân no ấm, hạnh phúc.
Trải qua thời gian, Lễ hội Lồng Tồng vẫn giữ nguyên những giá trị truyền thống tốt đẹp, trở thành nét sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu của đồng bào các dân tộc nơi đây. Trong nhịp sống hiện đại, lễ hội không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo điều kiện để phát triển du lịch bền vững, quảng bá hình ảnh quê hương giàu bản sắc đến với bạn bè, du khách gần xa./.