Xây dựng nông thôn mới gắn với văn hóa dân tộc
CTTĐT - Nhắc đến Bắc Hà, ai ai cũng nghĩ đến những buổi chợ phiên đầy sắc màu thổ cẩm, hay tiếng khèn tình tứ gọi bạn của chàng trai Mông. Cùng với đó là chén rượu ngô Bản Phố thơm nồng bên bát Thắng Cố ngậy mùi thảo quả… Nhưng không mấy ai biết trên mảnh đất “cao nguyên trắng” đầy mộng mơ  đó còn có điệu Xòe (The) đã gắn liền với đời sống sinh hoạt của đồng bào Tày ở xã Tà Chải suốt bao đời nay.

Nằm cách trung tâm thành phố Lào Cai 70km về phía đông bắc, Bắc Hà là một trong những huyện vùng cao của tỉnh Lào Cai còn in đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Bắc Hà luôn đẹp và thơ mộng, nên chiếm được cảm tình của nhiều du khách thập phương mỗi khi đặt chân tới đây. Đặc biệt mỗi độ xuân về khi những bông hoa mận bắt đầu khoe sắc, nhuộm trắng khắp bản làng, để mảnh đất này được ví với cái tên “Cao nguyên trắng”.

 
Những ngày mùa rảnh rỗi bà con Tà Chải lại tập trung múa hát 

Với tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc anh em, sự đồng thuận giữa ý Đảng lòng dân, trên dưới một lòng tạo nên sức mạnh để cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Những năm trở lại đây, Bắc Hà như đang khoác trên mình tấm áo mới.  Đảng bộ chính quyền huyện Bắc Hà luôn xác định trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, văn hóa giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Trong đó có nghệ thuật múa Xòe của người Tày ở Tà Chải.
Ông Nguyễn Văn Luyện, Trưởng phòng Văn hóa - thông tin huyện Bắc Hà cho biết: “Trong những năm gần đây, huyện Bắc Hà luôn cố gắng khơi dậy, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của các dân tộc trên địa bàn huyện. Trong đó đặc biệt là nghệ thuật múa Xòe của người Tày ở Tà Chải. Bên cạnh đó các xã như Bảo Nhai, Na Hối chúng tôi đều quan tâm khai thác để hợp thành một nét văn hóa riêng, một nét đặc trưng riêng của người Tày ở Bắc Hà phân biệt với người Tày ở địa phương khác”.

Chỉ cách trung tâm thị trấn một cây cầu bắc ngang qua con suối Na Cồ. Na Cồ - như con bạch xà đang cuộn mình ôm trọn trên lưng mình mảnh đất yên bình gắn bó với người Tày từ bao đời nay. Từ xa xưa, người Tày đã biết trồng cây Lúa, cây Ngô, cây Đậu, bắt con Cá dưới suối, bẻ cây Măng trên rừng…để trang chải cho cuộc sống hàng ngày. Những ngày mùa rảnh rỗi, khi ngô đã chấp đầy gác, ngô đã đầy bồ, bà con Tà Chải lại tập trung múa hát ăn mừng  một năm mùa màng bội thu. Những động tác múa đơn giản mô phỏng hoạt động lao động sản xuất, tập quán sinh hoạt thường ngày hình thành nên điệu Xòe rồi cứ thế bén rễ ăn sâu vào đời sống dân bản. Như mạch nước mát dẫn nguồn qua bao thế hệ, gắn với các lễ hội truyền thống cho đến tận ngày nay.

Tà Chải những ngày này vui như mở hội, chỉ cần đặt chân đến đầu bản đã có thể nghe thấy những tiếng Pí Lè, tiếng trống chiêng nhộp nhịp. Tiếng kèn, tiếng chiêng say sưa ấy phát ra từ căn nhà sàn nằm ngay cạnh con đường bê-tông nối các nốc nhà của thôn Na Pắc Ngam. Đây là căn nhà của vợ chồng nghệ nhân Lâm Văn Lù – Vàng Thị Tiều, nơi những nam thanh nữ tú thường tụ tập để học “Xòe”. Dù đã ở tuổi “thất thập cổ lai hi”, nhưng tình yêu với cây Pí Lè của cụ Lâm Văn Lù vẫn chưa hề giảm. Tay trống, tay chiêng của bà Vàng Thị Tiều vẫn còn mạnh và chính xác đến từng nhịp. Khi tiếng Pí Lè vừa dứt, Cụ Lù liền nói: “Xòe đã có từ lâu đời, những điệu xòe đơn giản ban đầu là cấy lúa, đan sao, đơm cá… Rồi người ta yêu nhau, đến với nhau cũng từ điệu xòe, nên có xòe đôi; rồi tập hợp nhau lại thành xòe bốn, xòe chào… Xòe có nhiều điệu, nhưng chỉ cần đếm theo vài nhịp “ tính tính tính, tà tà tà” là tay đã muốn đưa, chân đã lắc lí theo nhạc”. Cụ Lù đang ngồi cạnh nói chen vào: “Xòe gần gũi lắm cháu ạ. Nó tồn tại với dân bản như con suối Na Cồ, như đụn gianh, đụn cọ trên mái nhà sàn. Ở Tà Chải, từ người già đến trẻ em, ai cũng biết vài điệu xòe.”

 
Nghệ nhân Lâm Văn Lù làm lễ tạ ơn mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu.

Điệu “Xòe” của đồng bào Tày ở Tà Chải đã trải qua nhiều quá trình giao thoa và tiếp biến. Từ xa xưa, các điệu xòe ở nơi đây cũng “lừng lẫy” không kém gì những điệu xòe của người Thái trên cao nguyên Mộc Châu (Sơn La). Tuy chải qua nhiều biến cố thăng trầm điệu xòe của người Tày ở Tà Chải vẫn mang những âm hưởng rất riêng. Nghệ nhân Lâm Văn Lù tâm sự: “Khi dinh thự của thổ ty Hoàng A Tưởng được khởi công và xây dựng. Hoàng Yến Chao đã tập hợp các nghệ nhân từ các thôn của xã Tà Chải thành một đội văn nghệ phục vụ các quan Tây. Chính từ đây, Xòe Tà Chải ở Bắc Hà đã có sự giao thoa, tiếp biến với điệu Valse của Pháp khi người Pháp lên xây dựng những đội xòe cho dinh Hoàng A Tưởng, họ đã vô tình mang theo những nhịp của điệu Valse vào xòe. Các điệu xòe dần vượt qua mọi ranh giới của sự thống trị, lan truyền rộng rãi, ăn nhập vào đời sống các dân tộc Tày nơi đây.”

Xòe là một hoạt động văn hóa cộng đồng bậc nhất của đồng bào Tày ở Tà Chải, được truyền giữ lâu đời. Việc hình thành nên một loại hình nghệ thuật bắt nguồn từ đời sống sinh hoạt thường ngày có ý nghĩ tích cực trong đời sống tinh thần, lao động và sản xuất. Đặc biệt trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, chính quyền và nhân dân xã Tà Chải luôn  xác định múa xòe giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Vì vậy, việc bảo tồn và phát triển điệu múa xòe là hết sức quan trọng. Hiện nay Tà Chải vẫn giữ được 12 điệu xòe: gồm 6 điệu xòe có nhạc đệm trống chiêng: Pa nhăm pa (Bước dẫm bước), The hiểng hua( Nghiêng đầu vai), Tặp lăng( Đập lưng), Nhăm pa (Dẫm bước), Rộp bưng( Dậm sàn), Phật khẩu(Đập lúa). Và 6 điệu xòe nhạc đệm kèn trống: The Tối (Xòe đôi), The xí căn (Xòe bốn), The mỏ pi-a ( Xòe mò cá), The khăn (Xòe khăn), The chúp (xòe nón), The cơ (Xòe cờ) với 5 đội xòe, mỗi đội thường có từ 12 đến 15 nghệ nhân nòng cốt. Đội nhạc công đến từ 3 thôn: Na Kim, Na Pắc Ngam, Na Lang.

 
Múa xòe tại Tà Chải thu hút khách du lịch mỗi dịp cuối tuần

Mới đây múa xòe của dân tộc Tày ở Tà Chải được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, đặt ra nhiều cơ hội và thách thức trong công cuộc gìn giữ, phát triển; trong đó trọng điểm là gắn với du lịch văn hóa cộng đồng - một trong những giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương góp phần hoàn thành tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Hiện tại, thôn Na Lo đã được đưa vào triển khai mô hình này, điển hình là việc đưa các làn điệu xòe vào phục vụ du khách tối thứ 7 hàng tuần. Anh Vàng Đình Vi, Phó Chủ tịch UBND xã Tà Chải cho biết: “Xã đang tích cực phối hợp với các ban ngành văn hóa để đưa điệu xòe vào hạng mục cần được bảo tồn. Cùng với đó tích cực hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các đội xòe, tổ chức giao lưu giữ các thôn với nhau. Xây dựng và duy trì các đội xòe tại các thôn bản, dòng họ, cụm dân cư. Chúng tôi đã đưa xòe vào trường học nhằm "phổ cập" điệu múa  trong học sinh, từ đó tạo nền tảng và những hạt nhân trong các đội xòe thôn, đội văn nghệ xã.” Cùng với đó xã Tà Chải luôn xác định sẽ bảo tồn và phát triển múa xòe trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu của du khách mỗi khi đặt chân đến Bắc Hà.

Tạm biệt Tà Chải khi bếp lửa đã bắt đầu đỏ rực, trong đầu tôi lại văng vẳng những câu hát Xòe “Men men men ma men tập khẩu/ Mí tập khẩu mí ma/ Mi the ma mi pẻn/ The the khẩu chính ma/ The the ma chính khẩu/ Pi noọng ơi! Ma men le chẩu the lo…” (Không về xòe, cây lúa không tốt, hạt lúa không về/Anh em trong làng ơi về xòe cây lúa mới tốt…) tôi thầm chúc cho bà nơi đây sẽ mãi lưu giữ và nhân rộng nét văn hóa của người Tà Chải để đây không chỉ là món ăn tinh thần của bà con mà còn điểm giữ chân du khách mỗi khi đến với Bắc Hà./.

A.Lìn 

Họ tên no image
no image
Tiêu đề no image
Nội dung no image
Mã kiểm tra no image










Thống kê truy cập
  • Đang online: 315
  • Hôm nay: 9195
  • Trong tuần: 128,147
  • Tất cả: 25,313,986
Đăng nhập