Ý nghĩa đích thực của chủ trương xã hội hóa giáo dục  (24/01/2011 )
 

Xã hội hoá giáo dục là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, thể hiện ở hai nội dung chính: Một là giáo dục phát triển quy mô, đa dạng loại hình trường lớp, đa dạng hình thức học để đáp ứng nhu cầu học tập của tất cả trẻ em, của mọi người lao động và mọi người dân, với nội dung và phương pháp giáo dục đáp ứng những đòi hỏi phát triển kinh tế xã hội và phục vụ đời sống. Hai là huy động mọi lực lượng xã hội, mọi người dân tham gia vào quá trình giáo dục đồng thời đóng góp công sức, vật chất và tiền của cùng nhà nước chăm lo xây dựng cơ sở vật chất và các điều kiện cho hoạt động giáo dục.

 

Như vậy, chủ trương xã hội hoá giáo dục mang nội dung toàn diện và phong phú.

Những đổi mới về loại hình trường lớp, về nội dung giáo dục trong chương trình và trong sách giáo khoa, về phương pháp giáo dục với tinh thần lấy học sinh là trung tâm, những nội dung trong cuộc vận động “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” và nhiều nội dung khác chính là thể hiện xã hội hoá giáo dục. Cuộc vận động nói trên đang tạo nên phong trào thi đua sôi nổi, tạo nên chuyển biến tích cực ở cả vùng thấp và vùng cao. Tuy nhiên, dư luận xã hội vẫn băn khoăn vì chương trình học còn quá tải, học sinh ít được vui chơi, ít được hoạt động xã hội, ít được học tập trong đời sống thực tế. Nội dung rèn luyện kỹ năng sống còn hạn chế, hiệu quả chưa cao. Vì vậy, việc đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục sẽ còn phải tiếp tục đẩy mạnh, nhằm phục vụ thiết thực cho đời sống xã hội trước mắt và lâu dài.

 

 

 Hoạt động dã ngoại của cô, trò trường Tiểu học Nguyễn Du

Xã hội tham gia vào sự nghiệp giáo dục bao gồm hai nội dung: Đó là sự tham gia phối hợp giáo dục bằng những hoạt động giáo dục của gia đình, của các đoàn thể, các hoạt động xã hội, sự tham gia giám sát và thẩm định hiệu quả. Mặt khác, xã hội cần tham gia đóng góp công sức, tiền của và vật chất để cùng nhà nước xây dựng cơ sở trường lớp và phương tiện cho dạy và học.

Trên thực tế, sự phối hợp giáo dục của gia đình, của các đoàn thể và các hoạt động xã hội đã góp phần to lớn vào việc giáo dục thế hệ trẻ và phát triển loại hình học không chính quy, hướng tới xây dựng xã hội học tập.

Cộng đồng xã hội, các nhà hảo tâm đã hỗ trợ công sức, vật liệu, kinh phí để góp phần tạo nên trường lớp ngày càng khang trang hơn, các phương tiện dạy và học ngày càng đầy đủ hơn, điều kiện sinh hoạt của trẻ em tại trường ngày càng được cải thiện.

Thực tế xã hội hoá giáo dục đã tạo nên nguồn lực tinh thần và vật chất quan trọng để thúc đẩy sự nghiệp giáo dục phát triển. Công tác Khuyến học với nhiệm vụ khuyến khích và hỗ trợ phát triển giáo dục góp phần tích cực vào chủ trương xã hội hoá giáo dục với nội dung toàn diện nói trên.

Tuy nhiên, những sự hỗ trợ về tinh thần chưa được tổ chức thực hiện một cách mạnh mẽ, sự phối hợp giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội chưa thật đồng bộ, chưa toàn diện và chưa thường xuyên. Trong điều kiện nhà trường còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, nên nói đến xã hội hoá giáo dục, có nơi thường chú trọng nhiều hơn đến huy động vật chất và kinh phí. Thực tế ấy làm thu hẹp ý nghĩa bản chất của xã hội hoá giáo dục, không những làm giảm sức mạnh của một chủ trương lớn mà còn tạo nên những băn khoăn, bức xúc trong xã hội.

Bởi vậy, nhận thức đầy đủ nội dung phong phú và toàn diện về xã hội hoá giáo dục là việc làm rất cần thiết trong công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay, nhằm tạo nên một nguồn lực tổng hợp để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc đổi mới và phát triển đất nước.

Hiện nay, Nhà nước đã dành một tỷ lệ kinh phí khá lớn để đầu tư cho giáo dục đào tạo, chương trình kiên cố hoá trường lớp đã đem lại sự đổi thay to lớn về cơ sở vật chất trường học. Tuy nhiên, sự đầu tư đó chưa thể đáp ứng đầy đủ những yêu cầu ngày càng cao về điều kiện cho dạy và học. Phương pháp giáo dục mới đòi hỏi tăng cường các phương tiện hỗ trợ  như thiết bị thí nghiệm, thiết bị nghe nhìn, máy tính, thư viện, phương tiện cho hoạt động văn nghệ, thể thao và vui chơi. Trường lớp không chỉ cần phòng học mà còn cần các phòng chức năng, sân chơi, bãi tập, khuôn viên, vườn hoa, bồn hoa, cây cảnh, trường lớp học hai buổi cần có phương tiện phục vụ ăn ngủ cho học sinh. Vì vậy sự đóng góp của cộng đồng và của gia đình người học càng trở nên quan trọng. Mặt khác, đời sống của nhân dân đã nâng cao, một bộ phận dân cư có đời sống khá, cho nên mong muốn con mình được học tập và sinh hoạt ở trường lớp có điều kiện vật chất khá hơn.

Sự chỉ đạo của các cấp chính quyền, vận động của Hội Khuyến học, của Hội cha mẹ học sinh đã huy động được những nguồn lực to lớn hỗ trợ cơ sở vật chất cho nhà trường. Nhiều gia đình ở nông thôn hiến đất để mở rộng diện tích trường. Nhiều doanh nghiệp ủng hộ hàng trăm triệu đồng xây dựng trường lớp. Nhiều nhà hảo tâm ủng hộ tiền, vật liệu và nhân công làm tường rào, sân trường, cổng trường. Bà con nông thôn các vùng ủng hộ tre gỗ, cát sỏi, ngày công để làm thêm lớp học, làm nhà bán trú cho học sinh và nhà ở giáo viên. Các xã vùng cao ủng hộ lương thực giúp học sinh bán trú khi giáp hạt. Các thày giáo cô giáo cũng góp từ đồng lương hạn hẹp của mình để tham gia đóng góp cùng nhân dân. Công đoàn Giáo dục vận động đoàn viên đóng góp xây nhà ở cho giáo viên vùng cao. Thành phố Lào Cai có phong trào ủng hộ các thôn bản Tả Phời, Hợp Thành. Trường nào cũng nhận được sự ủng hộ của nhà hảo tâm, của phụ huynh để tăng cường cơ sở vật chất trường lớp. Những sự đóng góp nói trên đã tạo nên nguồn lực to lớn bổ sung cùng sự đầu tư của nhà nước, góp phần làm nên những thành tựu quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, trong việc huy động nói trên đã nảy sinh một số thắc mắc, thậm chí bức xúc trong dư luận, chủ yếu là một số đơn vị ở địa bàn thành phố, thị trấn.

Có thể từ đề xuất gợi ý của nhà trường về những nhu cầu vật chất cho dạy và học, cũng có thể có đề xuất của một số phụ huynh có điều kiện đời sống khá, xuất phát từ dụng ý tốt, nhưng việc bàn bạc thảo luận chưa kỹ càng. Có thể có cả đề xuất tu sửa, mua sắm những nhu cầu tuy cần nhưng chưa đến mức bức thiết trong điều kiện hiện nay. Một số phụ huynh dễ nhất trí, nhưng một số khác còn băn khoăn, nhưng ngại nói ra tại cuộc họp. Thắc mắc, bức xúc nảy sinh từ đó, làm ảnh hưởng đến sự đồng thuận của không ít cha mẹ học sinh với nhà trường, ảnh hưởng đến ý nghĩa đích thực của xã hội hoá giáo dục.

Để khắc phục tình trạng nói trên, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng bộ cơ sở về chủ trương và phương pháp vận động xã hội hoá giáo dục, tăng cường chỉ đạo của chính quyền, nêu cao trách nhiệm của nhà trường, đồng thời nâng cao nhận thức trong cán bộ, nhân dân. Một mặt khắc phục tư tưởng ỷ lại hoàn toàn vào nhà nước, mặt khác, cần huy động đóng góp phù hợp, sao cho thực sự dân chủ, quản lý chặt chẽ.

Một là: xác định việc huy động đóng góp nhằm tập trung bổ sung những điều kiện thực sự bức thiết nhất. Hai là: mức độ huy động đóng góp chung cần phù hợp với điều kiện đời sống các gia đình, trong đó cần có sự miễn hoặc giảm đối với những gia đình thực sự khó khăn. Ba là: quản lý từ khâu thu, đến việc mua sắm, thanh quyết toán thật chặt chẽ để tiền của đóng góp được sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả, không để xảy ra dị nghị. Để ba điểm nói trên được thực hiện tốt, cần nêu cao trách nhiệm của nhà trường, đảm bảo dân chủ bàn bạc thực sự.

Xã hội hoá giáo dục là một chủ trương lớn, có nội dung toàn diện và phong phú. Nguồn lực tinh thần và nguồn lực vật chất từ xã hội hoá giáo dục đều rất quan trọng. Nhận thức đầy đủ, vận động khéo léo với tinh thần dân chủ thực sự sẽ tạo nên sức mạnh to lớn góp phần đưa sự nghiệp giáo dục tiếp tục phát triển để đào tạo nguồn nhân lực cho hiện tại và tương lai.


Cao Văn Tư