Những bài học kinh nghiệm trong công tác tiễu phỉ ở Lào Cai (1951-1955)  (25/03/2008 )

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và các thế lực phản động ở Lào Cai những năm 1945-1954, có thể nói công tác tiểu phỉ là công tác vô cùng khó khăn phức tạp. Nhiệm vụ tiễu phỉ của quân và dân Lào Cai,trực tiếp do Đảng bộ tỉnh lãnh đạo phối hợp với các đơn vị bộ đội chủ lực đã giành được thắng lợi oanh liệt. Trong 5 chiến dịch tiễu phỉ lớn ở Lào Cai, quân và dân Lào Cai đã tổ chức và tham gia gần 1 ngàn trận đánh phục kích, tập kích; làm tan rã 8.788 tên phỉ, thu hàng ngàn khẩu súng các loại và hàng trăm tấn đạn dược, trang thiết bị; đập tan hoàn toàn âm mưu gây phỉ trong chiến lược “dùng người Việt trị người Việt” của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ can thiệp, góp phần cùng cách mạng cả nước kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Công tác tiễu phỉ là một bộ phận của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Thời gian tiến hành tiễu phỉ chiếm hơn nửa thời gian quân và dân Lào Cai trực tiếp đương đầu với quân đội thực dân trong cuộc kháng chiến, đã để lại cho Đảng bộ Lào Cai những bài học kinh nghiệm vô cùng quý báu.

Bài học thứ nhất: Nhận rõ âm mưu thủ đoạn gây phỉ của thực dân, đế quốc có sách lược tiễu phỉ đúng đắn.

Trong Chỉ thị của Tỉnh ủy Lào Cai ngày 3/11/1950 của Tỉnh ủy Lào Cai gửi Ban cán sự Bắc Hà, sau khi đồng chí Trần Phượng, Tỉnh ủy viên, chính trị viên tỉnh đội đi kiểm tra tình hình thổ phỉ chiếm Bắc Hà, Tỉnh ủy chỉ rõ “ Những hoạt động của bọn phổ phỉ ở Hoàng Su Phì, Mường Khương, Pha Long đều do đặc vụ điều khiển theo kế hoạch của Pháp để lại, nên có tính chất đấu tranh chính trị như nêu  khẩu hiệu “Mèo, Mán, Nùng đoàn kết chống Việt Minh”.

Báo cáo tổng kết tiễu phỉ miền đông từ ngày 25 đến ngày 27 tháng 11 năm 1950 đã viết “Phỉ là tụi trùm phản động phong kiến cát cứ, tàn quân Pháp và được sự phối hợp của các lực lượng phản động Trung Quốc…”

Như vậy, ngay từ đầu trước khi bước vào cuộc vận động tiễu phỉ, Đảng bộ Lào Cai đã có nhận thức đúng đắn về âm mưu gây phỉ của thực dân và tính chất, bản chất của bọn thổ phỉ. Những nhận thức ban đầu tuy chưa toàn diện nhưng cũng làm được rõ nội dung thổ phỉ là nằm trong âm mưu của đế quốc Pháp là bọn ngụy quân cài lại và lực lượng võ trang thổ ty cát cứ do đặc vụ Pháp chỉ huy; bản chất giai cấp của thổ phỉ là sự câu kết giữa đế quốc - phong kiến phản động. Nhận thức đúng đắn này làm căn cứ để Đảng bộ tỉnh Lào Cai xác định phương châm hoạt động tiễu phỉ là “Chính trị là chủ yếu, quân sự làm áp lực”. Đầu tháng 12 năm 1950 khi có phương châm tiễu phỉ của Trung ương thì những quan điểm của Đảng bộ tỉnh cơ bản phù hợp với chủ trơng của Trung ương. Nhưng thời gian này Lào Cai cũng chưa thấy hết sự thâm độc của âm mưu địch lợi dụng vấn đề dân tộc, vấn đề quần chúng trong việc gây phỉ của bọn gián điệp, đặc vụ GCMA. Sự thực chúng đã sử dụng bọn thổ ty chức dịch, ngụy quân, ngụy quyền phản động người địa phương, đưa ra các chiêu bài phản động; thổi phồng những sai lầm khuyết điểm của một số cán bộ, bộ đội ta để kích động, thù hằn dân tộc.

Âm mưu của đế quốc Pháp, Mỹ rất nham hiểm và thường xuyên được bổ sung, cho nên muốn nắm chắc âm mưu địch phải nghiên cứu kỹ những biểu hiện diễn biến của nó. Việc gây phỉ lúc đầu chỉ nhằm mục đích kiềm chế lực lượng của ta để quân đội Pháp rút lui an toàn, nhưng đến giữa năm 1951 đã trở thành một biện pháp chiến lược, có đội biệt kích nhảy dù GCMA chuyên trách gây phỉ phục vụ cho ý đồ “Dùng người Việt trị người Việt”. Năm 1952 lại có sự tham gia của Mỹ, sử dụng đặc vụ Tưởng phối hợp với GCMA Pháp để gây phỉ trên dọc biên giới Việt - Trung hòng biến nơi đây thành căn cứ phản động phá hoại hoà bình ở châu Á- Thái Bình Dương. Năm 1953 mục tiêu gây phỉ nhằm phá hoại hậu phương, ngăn chặn ta chi viện sức người của cho tuyền tuyến. Thủ đoạn của chúng thời gian này có thay đổi: Dùng đặc vụ lôi kéo thanh niên miền tây vào vùng địch huấn luyện trước và sử dụng bọn đặc vụ GDMA trực tiếp gây phỉ. Khác với bên miền đông trước đây, chúng không thông qua bọn thổ ty, thổ hào để gây phỉ; công tác chuẩn bị rất bí mật, chỉ khi chủ lực phỉ đánh đến đâu thì phản động địa phương mới nổi loạn tới đó. Cách làm đó của địch đã gây cho ta bất ngờ, phán đoán sai hành động của chúng. Khi chúng tiến công ra Phong Thổ, ta vẫn cho rằng hướng chính của địch là đường 41, chưa nhận định ngay âm mưu của địch là bao vây đánh vào các thị xã - thị trấn, triệt phá kho tàng, đường giao thông, nên bước đầu đối phó gặp một số khó khăn, làm hạn chế kết quả tiêu diệt địch và bị thiệt hại nặng ở thị xã Lào Cai.

Năm 1954-1955 âm mưu gây phỉ của địch không chỉ để cứu vãn tình thế thua đau ở Điện Biên Phủ mà còn có ý đồ chuẩn bị cho kế hoạch hậu chiến, phân công có cụm phỉ hoạt động, có cụm phỉ nằm lì phá hoại lâu dài, còn bọn chỉ huy lẩn trốn chờ thời cơ Pháp - Mỹ quay trở lại.

Việc đánh giá đúng âm mưu của địch, tìm ra chỗ mạnh, chỗ yếu của phỉ, làm cơ sở xác định đúng nhiệm vụ chính trị của địa phương, đề ra phương châm biện pháp sắc bén giải quyết vấn đề phỉ, đồng thời chuyển hóa nó thành quyết tâm của lãnh đạo, quyết tâm của lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc là một yếu tố quyết định thắng lợi của công tác tiễu phỉ ở Lào Cai. Trên thực tế, ban đầu chúng ta mới đánh giá đúng đắn tổng quát được chứ chưa đánh giá được toàn diện hoạt động của phỉ nên chưa có biện pháp đối phó mạnh với phỉ ngay từ đầu, để lực lượng phỉ phát triển mạnh, qua các lần vận động tiễu phỉ chúng ta càng hiểu rõ phỉ, kịp thời đề ra các giải pháp tiễu phỉ hiệu quả đưa nhiệm vụ tiễu phỉ từng bước tới thắng lợi.

Bài học thứ hai: Nắm vững và vận dụng linh hoạt phương châm tiễu phỉ để giành thắng lợi.

Do nắm vững được âm mưu thủ đoạn của địch và tính chất của thổ phỉ cho nên ngay từ cuối tháng 10/1950 Đảng bộ Lào Cai đã xác định phương châm tiễu phỉ là “Chính trị là chủ yếu, quân sự là áp lực” tức chính trị nặng hơn quân sự. Đến tháng 12/1950 Trung ương Đảng ta đã chỉ đạo phương châm tiễu phỉ chính thức là “Quân sự song song, chính trị là căn bản, quân sự là áp lực”. Như vậy giữa phương châm đề ra của Đảng bộ tỉnh và phương châm do Trung ương Đảng chỉ đạo cơ bản là thống nhất. Vì thổ phỉ là một lực lượng vũ trang phản động được đế quốc Pháp - Mỹ cung cấp vật chất và phương tiện chiến tranh hiện đại, muốn thắng chúng phải dứt khoát dùng lực lượng quân sự mạnh với ưu thế áp đảo. Nhưng thổ phỉ có tính chất kích động gây hận thù trong các dân tộc thiểu số, tính lợi dụng quần chúng; để thắng chúng, ta không thể chỉ dùng lực lượng quân sự đơn thuần. Ngược lại, điều cốt lõi là phải giáo dục quần chúng nhận rõ kẻ thù, phát động quần chúng đứng lên ủng hộ cán bộ, bộ đội tiễu phỉ thì mới mong giành thắng lợi. Điều đó cho ta thấy quần chúng chỉ là nạn nhân. Suốt những năm địch chiếm đóng, nhân dân các dân tộc Lào Cai (trừ một số vùng căn cứ cách mạng) hầu như bị địch bưng bít đầu độc về tư tưởng, không hiểu biết về cách mạng; ngay đến ngày gây phỉ lại bị bọn ngụy quyền, trùm sỏ phỉ lừa phỉnh, hù dọa tuyên truyền, bịa đặt nói xấu Chính phủ và cán bộ Việt Minh, làm nhân dân mờ đi tính chất đấu tranh giai cấp, cam chịu cuộc đời nô lệ. Do vậy việc khơi dậy cho quần chúng tự giác đứng lên giải phóng mình là một việc làm công phu có tính chủ đạo trong công tác tiễu phỉ.

Qua thực tiễn tiễu phỉ ở Lào Cai cho thấy trong điều kiện núi rừng, thổ phỉ hoạt động lúc ẩn lúc hiện, quần chúng phần lớn có mối quan hệ với thổ phỉ thì lực lượng quân sự vừa là lực lượng làm áp lực, tiêu diệt làm tan rã các mục tiêu tập trung của phỉ; đồng thời là lực lượng chủ yếu làm công tác vận động chính trị phát động quần chúng tiễu phỉ.

Một số đơn vị bộ đội của ta trong tác chiến ở các chiến dịch tiễu phỉ hầu hết giai đoạn một chưa nắm dược tính chất hoạt động và phương châm tác chiến của địch. Quen tiến công có quy mô, bố trí linh hoat lực lượng mạnh cho nên hiệu quả chiến đấu thấp, mang tính xua địch chạy, không tiêu hao được sinh lực địch, bị địch đánh bất ngờ làm thiệt hại nặng như: Trận Mao Chóa Sủ ngày 23/11/1950, tiểu đoàn 930 trung đoàn 148 hy sinh 49 đồng chí. Nhờ đúc rút kinh nghiệm, đến chiến dịch năm 1953 chúng ta coi trọng cách đánh nhỏ: Tập kích, phục kính, lùng sục. Kết hợp vừa gây áp lực, vừa tuyên truyền chính sách khoan hồng của Đảng, vừa vận động quần chúng kêu gọi phỉ ra hàng, trở về làng, công tác tiễu phỉ đã đem lại hiệu quả rõ rệt.

Riêng trong công tác chính trị vận động quần chúng tham gia tiễu phỉ, qua thực tế tiễu phỉ ở Lào Cai cho thấy: Công tác này đòi hỏi phải kiên trì nhẫn nại, đứng vững trên lập trường cách mạng của giai cấp công nhân, khôn khéo linh hoạt nêu cao cảnh giác, có quan điểm thực tiễn, giáo dục làm cho quần chúng từ chỗ chưa hiểu ta đến chỗ có cảm tình với ta, ủng hộ ta tham gia tiễu phỉ. Nếu chưa giác ngộ được nhân dân để nhân dân cùng ta diệt phỉ thì ta không thể diệt hết phỉ được vì bọn trùm phỉ chính là tầng lớp thổ ty thổ hào, phản động cố cựu ở địa phương, chúng là tay sai của đế quốc, có quyền lợi gắn với quyền lợi của đế quốc. Chúng đã lừa bịp, đàn áp nhân dân từ lâu. Thêm vào đó mối quan hệ gia đình, chủng tộc rất sâu sắc, nên đầu sỏ phỉ còn ảnh hưởng lớn trong nhân dân, nhân dân còn tin ở chúng, bao che, cung cấp cho phỉ lương thực, thực phẩm và tin tức tình báo, thành kiến với bộ đội, cán bộ, cho ta là những kẻ bóc lột cai trị họ.

Phương châm quân sự, chính trị song song, quân sự là áp lực, chính trị là căn bản thể hiện mối quan hệ biện chứng, mặc dù giữa quân sự và chính trị không ngang bằng nhau nhưng luôn gắn bó, ràng buộc với nhau. Hiệu quả của áp lực quân sự tốt sẽ tạo đà cho vận động chính trị giành thắng lợi và ngược lại. Nếu áp lực quân sự không đủ ưu thế thì công tác vận động chính trị kém hiệu quả hoặc coi nhẹ công tác chính trị, thiên về công tác quân sự thì không thể sớm kết thúc tiêu diệt được hết phỉ.

Bài học thứ ba: Tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc, huy động tối đa lực lượng quần chúng tham gia tiễu phỉ.

Thực chất của việc phát động quần chúng tiễu phỉ giải phóng địa phương Lào Cai là giải quyết vấn đề “dân tộc” cách mạng hóa các dân tộc ở vùng cao biên giới đã nhiều năm bị địch mê hoặc, kìm kẹp.

Muốn phát động được quần chúng tiễu phỉ, phải có điều kiện: Áp lực quân sự mạnh để đánh tan các cụm phỉ tập trung, tiếp tục lùng sục bọn phỉ lẩn trốn, đủ sức bảo vệ địa bàn trong quá trình hoạt động. Các lực lượng làm công tác tiễu phỉ (cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, lãnh đạo địa phương phương và cán bộ dân vận) phải được quán triệt thông suốt đường lối, chính sách dân tộc, dân vận, chính sách khoan hồng; phương châm tiễu phỉ và được huấn luyện về phương pháp vận động quần chúng. Thực tế cho thấy đơn vị nào, lực lượng nào làm công tác tiễu phỉ được học tập đầy đủ, hiểu được nhiệm vụ nội dung, phương pháp vận đồng quần chúng thì đơn vị, lực lượng đó ít mắc sai lầm khuyết điểm, vận động nhân dân có kết quả cao. Vì mục đích của công tác vận động quần chúng là tuyên truyền giáo dục chủ trương chính sách, quan điểm đường lối của Đảng làm cho nhân dân hiểu được tính chất chính nghĩa, cách mạng, trong đó quyền lợi của họ; đồng thời vạch mặt kẻ thù làm cho nhân dân nhận thức rõ những điều phi nghĩa, những tội ác của chúng gây ra. Trên cơ sở phát động quần chúng, lãnh đạo quần chúng diệt phỉ, người làm công tác vận động đòi hỏi phải có sự hiểu biết cả về nội dung, phương pháp tuyên truyền, thuyết phục, phong tục tập quán, đặc điểm từng dân tộc để thâm nhập và tổ chức quần chúng đấu tranh.

Từ lâu đế quốc và bọn phản động ở nông thôn vùng dân tộc đã dùng ngón bài chia rẽ các dân tộc, lừa bịp nhân dân biến cuộc đấu tranh của ta chống giai cấp thống trị là đế quốc phong kiến thành cuộc đấu tranh dân tộc, giữa các dân tộc thiểu số với dân tộc đa số; nên trong các đợt vận động, lúc đầu quần chúng còn hoài nghi ta, sợ ta, vì vậy công tác vận động quần chúng phải có những bước đi thích hợp.

Quá trình làm công tác phát động quần chúng cần lưu ý có trọng tâm, trọng điểm; phát động ở những nơi xung yếu, hang ổ của phỉ trước. Năm 1952 đến giai đoạn phát động quần chúng ta đã làm thí điểm ở Tả Lùng Thàng, quê hương của tên trùm phỉ Châu Quáng Lồ. Sau 55 ngày phát động, tổng số phỉ từ 325 tên, đã ra đầu thú 321 tên, chỉ còn 4 tên lẩn trốn; thu 195 súng các loại, 745 quả mìn, 410 dù. Đặc biệt, khi ta lùng sục tiêu diệt được tên Châu Quáng Lồ tjì tình hình phỉ miền đông Lào Cai đã thay đổi hẳn. Công tác phát động rộng diện “gọi phỉ ra hàng” ở Bắc Hà – Mương Khương thu được thắng lợi đã gây ảnh hưởng lớn đến tư tưởng bọn phỉ ở miền đông, tạo điều kiện cho nhiệm vụ phá âm mưu đế quốc “phỉ hóa nhân dân” ở Lào Cai và phát động quần chúng tiễu phỉ toàn tỉnh giành thắng lợi.

Công tác tổ chức quần chúng có nhiều hình thức, nội dung phong phú: lúc đầu có thể tổ chức hội “dao phát”, hội “liên gia” nghĩa là từ 3 đến 5 gia đình ở gần nhau vào một tổ tự bảo vệ sản xuất, đoàn kết tiễu phỉ, giúp nhau khắc phục khó khăn về đời sống. Cách làm này năm 1952 ở Mường Khương đã xây dựng thành phong trào khá rộng lớn và nâng lên một hình thức khác là lập các “ủy ban tiễu phỉ Thanh Bình hội” toàn miền đông; “Tổ đoàn kết tiễu phỉ” ở miền tây năm 1953-1955. Hoạt động của các tổ, hội trước tiên nhằm vào việc tìm chồng con đi phỉ về hàng và nộp vũ khí, hoặc nghi ngờ nơi nào có phỉ cũng phải báo cáo tổ, hội, ủy ban tiễu phỉ để cùng tổ chức đi tìm về. Sau đó nâng lên thành hình thức đấu tranh giáo dục kết hợp với quân sự.

Thực tiễn tiễu phỉ cho thấy phát động quần chúng tiễu phỉ là một quá trình chuyển biến tư tưởng tới hành động cho cách mạng có tổ chức của quần chúng trong điều kiện đồng bào các dân tộc vùng có phỉ nhận thức chính trị còn thấp, tồn tại những kỳ thị, tập tục lạc hậu lại bị địch mê hoặc, đời sống gặp nhiều khó khăn, ngôn ngữ không đồng nhất là một việc làm hết sức phức tạp, phải nhẫn nại chịu đựng gian khổ hy sinh. Và chỉ có làm tốt nhiệm vụ đoàn kết dân tộc, phát động quần chúng coi đây là biện pháp cơ bản mới giành được thắng lợi triệt để.

Bài học thứ 4: Kiên quyết trừng trị bọn đầu sỏ, giải quyết triệt để tàn phỉ.

Đầu sỏ phỉ là đại biểu của chế độ phong kiến miền núi đã bị đánh đổ nhưng ngoan cố không chịu cải tạo. Chúng điên cuồng đánh phá cách mạng dưới sự bảo hộ của đế quốc Pháp - Mỹ hòng khôi phục lại chế độ thuộc địa nửa phong kiến, duy trì chính sách bóc lột tàn bạo đối với đồng bào các dân tộc. Thành phần bọn trùm phỉ gồm các thổ ty, thổ hào, tri châu, xã đoàn, tổng đoàn, binh thầu, seo phỉ. Khi ta giải phóng Lào Cai, chúng đã bị mất địa vị thống trị xã hội và quyền lợi. Vì vậy chúng tìm mọi cách câu kết với các thế lực phản động; tiếp tục làm tay sai cho đế quốc Pháp - Mỹ, che giấu mục đích bán nước hại dân dưới khẩu hiệu “Dân tộc tự trị” lôi kéo, cưỡng bức quần chúng cầm súng chống lại cách mạng. Cho nên muốn tiễu phỉ thắng lợi phải kiên quyết trừng trị bọn đầu sỏ phỉ. Quan điểm tiễu phỉ từ đầu của Tỉnh ủy Lào Cai là “Đối với bảo an, dõng và bọn cưỡng bức làm thổ phỉ nếu ra hàng thì tước súng rồi giáo dục cho về địa phương làm ăn… Nếu bắt được thì tạm giữ các cấp chỉ huy, còn phỉ bình thường cũng giáo dục, cho về địa phương. Đối với thổ ty, chính sách chung là : Tiếp tục kêu gọi mở cho họ một lối thoát có thể quay trở lại với ta; nếu họ một mực chống lại thì phải diệt đến cùng, bắt được cấm giết tại chỗ mà phải đem truy tố trước tòa án quân sự công bố rõ tội trạng để lấy ảnh hưởng chính trị.”

Nghiêm trị bọn cầm đầu phỉ, bọn gián điệp đặc vụ ngoan cố gây nhiều tội ác với nhân dân là yêu cầu bức thiết của quần chúng các dân tộc; nó có tác dụng rất lớn làm cho lực lượng thổ phỉ tan rã nhanh chóng và thắng lợi tiễu phỉ càng triệt để. Thực tế tiễu phỉ năm 1952 ta lùng sục tiêu diệt được Hản Sào Lùng, Châu Quáng Lồ và lập tòa án xét xử một số tên khác một cách nghiêm túc, cắt đứt yếu tố cơ sở phản động tại địa phương không còn chỗ để đặc vụ gián điệp GCMA móc nối gây phỉ trở lại, cùng với việc phát động quần chúng nên từ năm 1953 đến năm 1955 huyện Mường Khương phỉ không phát triển mạnh.

Việc xét xử bọn cầm đầu phỉ thường tiến hành khi giải quyết xong các vụ phỉ để tránh ảnh hưởng đến công tác vận động cần tổ chức cho quần chúng tố cáo tội ác của bọn đầu sỏ và kiến nghị hình phạt. Khi xét xử nhất thiết phải có đại biểu dân tộc, dòng họ những tên bị truy tố để tăng thêm tính công khai thẳng thắn. Sau đó xử đúng pháp luật đúng tội. Cần tránh biểu hiện tả khuynh hay hữu khuynh trong vấn về trừng trị bọn đầu  sỏ như năm 1951 ta đã tha bổng một số tên đầu sỏ phỉ để năm 1952 chúng móc nối với đặc vụ Pháp và đặc vụ Tưởng gây lên phỉ lớn ở miền đông. Năm 1952 việc xử lý đó vẫn còn hữu khuynh, với những tên cầm đầu ra hàng ta lại thả cho chúng tự do về quê như Lèng Chẩn Sần (chánh tổng), Lùng Tao Dung … khi quần chúng được phát động tố cáo tội ác bọn này và có yêu cầu trừng trị thì ta lại nương nhẹ, giải quyết bằng cách chỉ bắt chúng bồi thường tài sản đã cướp đoạt của dân. Như vậy thiếu kiên quyết.

Đầu năm 1953, Tổng Quân Ủy Trung ương chỉ thị: “Trong việc phát động quần chúng cần phải nắm vững phương châm tránh tả khuynh, hữu khuynh, hiện nay cần phải chú ý tả khuynh nhiều hơn.” Thực hiện chỉ thị trên, tháng 2/1953 ở Pha Long, Mường Khương ta mở phiên tòa xét xử bọn cầm đầu phỉ, đã tổ chức chặt chẽ, làm có hiệu quả tốt, được quần chúng hoan nghênh.

Thực chất của công tác phát động quần chúng là để cô lập phỉ, tách những tên đầu sỏ với những người bị cưỡng bức mua chuộc theo phỉ. Trên cơ sở đó trừng trị chính xác bọn phỉ, tránh được tình trạng bắt bừa, bắt ẩu. Đó cũng là một biện pháp giáo dục quần chúng, đề cao trách nhiệm của quần chúng đối với việc giải phóng mình và giải phóng địa phương.

Báo cáo tổng kết chiến dịch mùa hè (tháng 11 năm 1952) nêu “… Bọn trùm phỉ như Châu Quáng Lồ (Mường Khương), Giàng Cồ Hòa (Bắc Hà).. tuy tay chân mới đầu còn từ 10 đến 20, 30 tên nhưng nếu chúng ta không tiêu diệt được chúng thì cũng thành vấn đề trở ngại cho mọi công tác ở cơ sở…” Đúng như vậy, năm 1953 ở Bắc Hà chỉ còn hơn 40 tên tàn phỉ, nhưng khi bắt liên lạc được với GCMA đã phát triển thành vụ phỉ lớn năm 1954 với 2.315 tay súng. Hoặc ở miền tây Lào Cai năm 1953 ta chưa tiêu diệt được những tên đầu sỏ như Vàng A Bâu, Hồ Vạn Lìn, Giàng A Di thì ngay sau khi chủ lực ta tiến sâu vào đánh địch ở Than Uyên, Phong thổ chúng lại ngang nhiên đánh úp khu phát động rồi tiếp tục huy động lực lượng cầm súng tới 1.018 tên vào năm 1954. Đến khi đình chiến cụm phỉ Sa Pa được lệnh giải tán của tình báo Pháp nhưng những tên trùm phỉ đến giữa năm 1955 đã giành thắng lợi, mà chúng vẫn về phản tuyên truyền chống lại chính sách của Đảng, Chính phủ. Và chỉ đến khi ta diệt được bọn trùm sỏ thì tình hình an ninh ở Sa Pa mới cơ bản được giải quyết.

Kinh nghiệm phải kiên quyết trừng trị bọn đầu sỏ phỉ chính là bài học về đấu tranh giai cấp qua công tác tiễu phỉ ở Lào Cai.

Bài học thứ năm: xây dựng cơ sở chính trị vững mạnh là nhân tố quyết định bảo đảm an ninh chính trị địa bàn.

Qua thực tế vấn đề gây phỉ cho thấy lực lượng phỉ phát triển chỉ ở những nơi cơ sở chính trị của ta còn yếu, công tác quản lý địa bàn chưa đảm bảo yêu cầu. �z Lào Cai, sau ngày giải phòng, trừ một số nơi như Cam Đường, Gia Phú, Xuân Giao, Phong Niên, Bảo Thắng là những cơ sở cách mạng khá vững, các nơi khác hoặc đã bị phá vỡ cách mạng hoặc mới xây dựng cơ sở còn non yếu. Quần chúng nhân dân còn ảnh hưởng bọn thổ ty phong kiến nhiều hơn ảnh hưởng tư tưởng cách mạng. Những nơi này là nơi thuận lợi cho thực dân đế quốc thực hiện âm mưu gây phỉ.

Nắm được tình hình trên, từ sau Đại hội Đảng bộ lần thứ nhất 1951, Tỉnh ủy đã chú trọng nhiều đến công tác xây dựng hệ thống chính trị và củng cố đời sống nhân dân. Đặc biệt là cơ sở, tỉnh chủ trương tích cực xây dựng củng cố tổ chức Đảng, đào tạo nguồn cán bộ, đảng viên người địa phương, củng cố Mặt trận Liên Việt và các đoàn thể thanh niên, phụ nữ, thiếu nhi; tổ chức nông hội ở các cơ sở vững, thực hiện tạm cấp ruộng đất, giảm tô để rút kinh nghiệm mở rộng ra toàn tỉnh.

Đầu năm 1952 tỉnh Lào Cai triển khai bầu Hội đồng nhân dân các cấp. Trong khi đó ở miền Đông thổ phỉ đã nổi lên hoạt động mạnh. Các cơ sở chính quyền, đoàn thể vừa mới được củng cố lại bị tan vỡ. Một số cốt cán trung kiên và cán bộ của ta bị khủng bố, không thể công khai hoạt động, thậm chí có người chạy theo phỉ chống lại cách mạng, gây tổn thất lớn cho ta. Các xã miền đông, mãi đến khi chiến dịch năm 1952 kết thúc thắng lợi ta mới xây dựng lại được cơ sở chính trị. Đầu năm 1953 huyện Mường Khương các tổ chức chính quyền đoàn thể lớn mạnh do đó phỉ không nổi lên được còn huyện Bắc Hà tình hình cơ sở vẫn còn gặp  nhiều khó khăn, nhất là năng lực hoạt động của tổ chức chính quyền chất lượng không cao, bị bọn phản động lung lạc, đến năm 1954 địch đã móc nối trở lại chống phá, vô hiệu hóa chính quyền cấp xã và nổi phỉ tiến công đánh chiếm huyện lỵ, hầu hết các cơ sở bị phỉ uy hiếp.

Trong khi tỉnh Lào Cai tập trung tiễu phỉ, xây dựng cơ sở chính trị ở miền Đông thì ở miền Tây các xã thuộc huyện Sa Pa, Bát Xát, Phong Thổ, do cơ sở chính trị của ta yếu nên lực lượng phỉ phát triển rất mạnh. Buộc lực lượng ta, sau khi hoàn thành các chiến dịch tiễu phỉ ở miền Đông chuyển sang tiễu phỉ ở miền Tây.

Tình hình cơ sở chính trị của tỉnh Lào Cai lúc bấy giờ có rất nhiều phức tạp. Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh đã không ngừng phấn đấu, bằng nhiều biện pháp tích cực lãnh đạo, chỉ đạo các huyện thị và được sự giúp đỡ với tinh thần trách nhiệm cao của các đơn vị bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương tỉnh bạn làm công tác tiễu phỉ trên địa bàn Lào Cai để xây dựng củng cố cơ sở từ các “tổ đoàn kết”, “hội liên gia”, “ủy ban tiễu phỉ Thanh Bình” đến hệ thống tổ chức chính quyền, đoàn thể, nhưng liên tục bị địch phá hoại quyết liệt, chà đi xát lại nhiều lần, gây ảnh hưởng lớn đến việc quản lý địa phương ngăn ngừa thổ phỉ. Cuối năm 1950 giải phóng toàn tỉnh, chính quyền cơ sở vừa thành lập còn non yếu thì ở miền Đông đã bị phỉ tiến công phá vỡ trong suốt thời gian những năm 1951-1952, đến khi tiễu phỉ thắng lợi ta mới xây dựng lại được. Vẻn vẹn trong một năm chưa kịp củng cố thì năm 1954 phỉ lại nổi lên chống phá; chính quyền cấp xã ở Bắc Hà lại cơ bản bị tan rã. Bên miền Tây chính quyền cơ sở tồn tại chỉ được hai năm, đến năm 1953 cũng bị tan rã do nạn thổ phỉ.

Tình hình chi bộ Đảng toàn tỉnh năm 1954 có 32 chi bộ, chủ yếu là chi bộ cơ quan và các chi bộ ở các lực lượng vũ trang, chi bộ nông thôn, đường phố đặc biệt là chi bộ Đảng ở nông thôn còn rất ít, nhiều huyện chưa phát triển được, hiện trạng cơ sở chính trị như vậy là điều kiện cho đế quốc Pháp - Mỹ thực hiện âm mưu gây phỉ. Vấn đề cơ sở trong những năm tháng chống Pháp tiễu phỉ luôn là vấn đề nhức nhối của tỉnh Lào Cai.

Sau khi vấn đề phỉ cơ bản đã được giải quyết năm 1955 Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tăng cường xây dựng củng cố hệ thống chính trị gắn liền với việc cải tạo các loại tàn phỉ nhằm xóa bỏ tận gốc cơ sở chính trị phản động, ngăn ngừa nạn thổ phỉ. Thông qua phong trào hợp tác hóa, phong trào bình dân học vụ, và cuộc vận động thực hiện chính sách dân tộc, lập khu tự trị, kết hợp với việc xây dựng cơ sở hạ tầng, khắc phục hậu quả chiến tranh, ta tuyên truyền giáo dục rộng rãi các chủ trương đường lối chính sách của Đảng, làm cho quần chúng tin tưởng vào chế độ mới, đồng thời cải tạo họ trở thành con người mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Năm 1957 hầu hết các tổ chức quần chúng thanh niên, phụ nữ, công đoàn, nông hội và mặt trận Tổ quốc được thành lập. Công tác chính quyền được chú trọng, đặc biệt ở cấp cơ sở nhiều xã trước đây xếp loại yếu đến thời kỳ này đã vươn lên khá (toàn tỉnh có 36 xã xếp loại khá, 52 xã loại B, chỉ còn 36 xã xếp loại kém).

Về Đảng, năm 1959 toàn Đảng bộ tỉnh đã phát triển được 1.074 đảng viên, các huyện ủy đều được củng cố kiện toàn, nhiều xã đã có chi bộ Đảng lãnh đạo, đời sống nhân dân các dân tộc được cải thiện.

Thắng lợi đó là nhân tố có tính quyết định tạo thuận lợi để đưa nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai vươn lên, xóa bỏ tàn dư thế lực phong kiến, bắt tay vào xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Từ sau vụ bạo loạn ở A Lù, Bát Xát năm 1959, Pha Long, Mường Khương năm 1960, tỉnh Lào Cai càng chú trọng đến việc xây dựng cơ sở, cùng với việc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết làm trong sạch nội bộ Đảng, từng bước củng cố, kiện toàn hệ thống chính trị, xây dựng phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, kết hợp giáo dục chính trị tư tưởng với các biện pháp cải tạo xã hội, quản lý Nhà nước trên phạm vi toàn tỉnh, dần dần đã triệt tiêu được mầm mống gây phỉ trở lại, ý thức cảnh giác của quần chúng được đề cao, mâu thuẫn dân tộc dòng họ được giải quyết, cơ sở chính trị vững mạnh đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng qua các thời kỳ: Chống Mỹ cứu nước, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước.

Trong tình hình hiện nay, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang điên cuồng chống phá phong trào hòa bình, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội trên toàn thế giới. Đối với Việt Nam, chúng đẩy mạnh âm mưu “diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ” nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản, chống phá độc lập dân tộc, thủ tiêu chế độ xã hội chủ nghĩa, đưa Việt Nam đi theo con đường tư bản; bằng các thủ đoạn thâm độc xảo quyệt, chủ động tiếp cận, phá hoại toàn diện nhưng có chọn lọc, kích động phân hóa nội bộ, thúc đẩy “tự diễn biến” phối hợp phá hoại từ bên trong với hỗ trợ tác động phá hoại từ bên ngoài; tập trung vào các cơ quan đầu não; trung tâm kinh tế chính trị văn hóa, xã hội và đặc biệt những nơi vùng sâu, vùng xa, vùng cao biên giới; những nơi cơ sở chính trị của ta còn mỏng, yếu hoặc lợi dụng những nơi đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, các thế lực thù địch tuyên truyền kích động chia rẽ nội bộ phá hoại từ cơ sở.

Vận dụng những bài học kinh nghiệm rút ra từ công cuộc tiễu phỉ ở Lào Cai vào nhiệm vụ cách mạng hiện nay có ý nghĩa và tác dụng vô cùng thiết thực. Trong đó việc thực hiện các nhiệm vụ như: Vận động quần chúng tham gia các phong trào, các cuộc vận động lớn về phát triển kinh tế xã hội, xây dựng tổ chức chính trị ở cơ sở vững mạnh toàn diện, chống âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, hiện nay không thể không ngừng nghiên cứu vận dụng từ các bài học kinh nghiệm trong công tác tiễu phỉ trước đây ở Lào Cai.