Trải qua hơn 35 năm đàm phán và 9 năm triển khai song phương công tác Phân giới cắm mốc (PGCM) trên thực địa, ngày 31/12/2008 hai nước Việt Nam - Trung Quốc đã hoàn thành công tác PGCM trên biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc. Ngày 18/11/2009 tại Bắc Kinh, Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam Hồ Xuân Sơn và Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vũ Đại Vỹ thay mặt Chính phủ hai nước đã ký Nghị định thư Phân giới cắm mốc; Hiệp định về qui chế Quản lý biên giới và Hiệp định về cửa khẩu và qui chế quản lý cửa khẩu trên biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc. Đây là 3 văn kiện quan trọng đánh dấu thành quả công tác Phân giới cắm mốc, đồng thời thống nhất qui định về Quản lý biên giới, quản lý cửa khẩu, để tiếp tục xây dựng biên giới hoà bình, hữu nghị, cùng phát triển.
Để chuẩn bị triển khai thực hiện 3 văn kiện quan trọng trên, ngày 22/3/2010, tại thị trấn Sa Pa tỉnh Lào Cai. Uỷ ban Biên giới quốc gia - Bộ Ngoại giao đã chủ trì phối hợp với UBND tỉnh Lào Cai mở Hội nghị phổ biến quán triệt khái quát ba nội dung văn kiện bao gồm: Nghị định thư Phân giới cắm mốc (PGCM); Hiệp định về quy chế quản lý biên giới; Hiệp định về cửa khẩu và qui chế quản lý cửa khẩu.
Trên 200 đại biểu Bộ, ngành của Trung ương; Lãnh đạo các tỉnh cùng các sở, ngành, cán bộ chính quyền các huyện, xã giáp biên của 04 tỉnh (Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu, Điện Biên) về dự Hội nghị.
Hội nghị đã phổ biến quán triệt:
Quá trình đàm phán ký kết Nghị định thư: Hai Bên phải tiến hành 34 vòng đàm phán cấp Chủ tịch Uỷ ban Liên hợp (UBLH) và 17 vòng cấp chuyên gia, thời gian bắt đầu từ tháng 12/2001 đến tháng 10/2009. Các phụ lục kèm theo bao gồm: Bản đồ đình kèm Nghị định thư PGCM “Bảng kê tọa độ và độ cao mốc giới” “Bảng kê sự quy thuộc của các cồn, bãi trên sông, suối biên giới.
Hiệp định về cửa khẩu và quy chế quản lý cửa khẩu: Hai Bên đã xác nhận mở 9 cặp cửa khẩu (Lào Cai gồm CK đường sắt và CK đường bộ), còn 13 cặp cửa khẩu khác sẽ được hai Bên mở trong tương lai khi có đủ điều kiện. Hiệp định có quy định về “Vùng biên giới” là chỉ khu vực hành chính cấp huyện của hai bên nằm tiếp giáp đường biên giới...
Sau khi các đại biểu được Hội nghị phổ biến, quán triệt ba văn kiện trên, trong khi chờ đợi Chính phủ hai nước chính thức ký phê chuẩn, các đại biểu dự Hội nghị đã tiếp thu toàn bộ nội dung, đặc biệt là các đại biểu chính quyền địa phương cấp huyện, xã, lực lượng vũ trang vùng biên giới phải làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục cho nhân dân làm tốt công tác bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới và toàn vẹn lãnh thổ, xây dựng đường biên giới hoà bình, hữu nghị, ổn định và cùng phát triển.
Với một thời gian ngắn nhưng hội nghị đã triển khai một cách tổng quan khái quát 3 văn kiện về Phân giới cắm mốc, là cơ sở tiền đề thuận lợi cho việc triển khai thực hiện khi 3 văn kiện có hiệu lực thi hành.
Hội nghị phổ biến, quán triệt nội dung ba văn kiện về Phân giới cắm mốc và Quản lý biên giới Việt - Trung đã thành công tốt đẹp.
Nguyễn Văn Phương - Phòng quản lý Biên giới, Sở Ngoại vụ, tỉnh Lào Cai